تابلو فرش یکی از زیباترین و ارزشمندترین هنرهای دستی ایرانی است که به دلیل ظرافت و دقت در بافت، نیازمند مراقبت ویژهای است. یکی از مشکلات رایج در تابلو فرشها، بالازدگی تابلو فرش است که میتواند ظاهر و کیفیت تابلو را تحت تأثیر قرار دهد و زیبایی آن را کاهش دهد. در این مقاله علتها، روشهای تشخیص و راههای رفع بالازدگی تابلو فرش را بررسی میکنیم.
بالازدگی تابلو فرش چیست؟
بالازدگی تابلوفرش به حالتی گفته میشود که لبهها یا بخشهایی از تابلو فرش به سمت بالا یا بیرون خم شده و حالت صاف و یکدست خود را از دست میدهد. این مشکل باعث میشود تابلوفرش بهصورت ناهموار دیده شود و نصب آن روی دیوار یا قاب دشوار گردد. بالازدگی علاوه بر کاهش زیبایی ظاهری، میتواند به مرور زمان باعث آسیب به تار و پود فرش شود.
علتهای بالازدگی تابلو فرش
برای رفع بالازدگی تابلو فرش، ابتدا باید علتهای اصلی آن را شناخت. مهمترین دلایل بالازدگی عبارتاند از:
۱. کشش نامناسب چلهها در هنگام بافت
اگر چلهها (نخهای طولی تابلو فرش) در هنگام بافت بیش از حد سفت یا شل کشیده شوند، پس از پایان بافت و رها شدن از دار، تابلو دچار کشیدگی یا شلشدگی میشود که بهصورت بالازدگی یا پایینزدگی ظاهر میشود.
۲. تغییرات رطوبت و دما
نگهداری تابلو فرش در محیطهای مرطوب یا با تغییرات دمایی شدید باعث تورم یا جمعشدن نخها میشود که منجر به بالازدگی میگردد.
۳. نصب نادرست تابلو فرش
نصب تابلوفرش بدون قاب مناسب یا استفاده از میخهای نامناسب میتواند باعث خمشدن لبهها و بالازدگی شود.
۴. استفاده از قاب نامناسب یا فشار زیاد
فشار بیش از حد قاب یا استفاده از قابهایی که اندازه دقیق تابلو را ندارند، باعث میشود لبههای تابلو به سمت بیرون خم شوند.
۵. فرسودگی و کهنگی تابلوفرش
با گذشت زمان، نخها خاصیت کشسانی خود را از دست میدهند و تابلو دچار افتادگی و بالازدگی میشود.
چگونه بالازدگی تابلو فرش را تشخیص دهیم؟
تشخیص بالازدگی تابلوفرش بسیار ساده است و با مشاهده و لمس لبههای تابلو قابل انجام است:
- لبههای تابلو بهصورت خمیده و بالا آمده دیده میشوند.
- تابلو روی دیوار صاف نمینشیند و حالت ناهموار دارد.
- در برخی موارد، بالازدگی باعث ایجاد چینوچروک در لبهها میشود.
- لمس لبهها حس نرمی یا شلبودن بیش از حد را منتقل میکند.
روشهای رفع بالازدگی تابلو فرش
برای رفع بالازدگی تابلوفرش، روشهای مختلفی وجود دارد که بسته به شدت مشکل و شرایط تابلو انتخاب میشوند:
۱. کشش و صافکردن دستی
یکی از سادهترین روشها، کشش آرام و کنترلشده لبههای تابلو در جهت مخالف بالازدگی است. این کار باید با دقت و به آرامی انجام شود تا به تار و پود تابلو آسیبی نرسد.
۲. استفاده از قاب مناسب و استاندارد
نصب تابلوفرش در قابهای متناسب و با کیفیت، فشار یکنواختی به لبهها وارد میکند و از بالازدگی جلوگیری میکند. قاب باید اندازه دقیق تابلو را داشته باشد و لبهها را بهخوبی نگه دارد.
۳. بخاردهی کنترلشده
بخاردهی ملایم تابلوفرش باعث نرمشدن نخها و بازگشت شکل اولیه آن میشود. این روش باید توسط افراد متخصص و با تجهیزات مناسب انجام شود تا از آسیب جلوگیری شود.
۴. استفاده از وزنه و فشار ملایم
قرار دادن وزنههای سبک و یکنواخت روی لبههای تابلو به مدت چند روز میتواند به صافشدن بالازدگی کمک کند. این روش ساده و کمهزینه است اما نیازمند صبر و دقت است.
۵. مراجعه به کارگاههای تخصصی فرش
در موارد شدید یا تابلوهای ارزشمند، بهتر است اصلاح بالازدگی توسط متخصصان و در کارگاههای حرفهای انجام شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.
نکات مهم برای پیشگیری از بالازدگی تابلو فرش
- تنظیم دقیق کشش چلهها در هنگام بافت: این کار توسط بافندگان حرفهای انجام میشود و از بروز بالازدگی جلوگیری میکند.
- نگهداری تابلو در محیط خشک و با دمای مناسب: جلوگیری از رطوبت و تغییرات دمایی شدید.
- استفاده از قابهای استاندارد و نصب صحیح تابلو: قاب مناسب فشار یکنواختی وارد میکند و تابلو را صاف نگه میدارد.
- جلوگیری از قرار دادن تابلو در معرض نور مستقیم خورشید: نور مستقیم باعث خشکشدن و شکنندگی نخها میشود.
- بازرسی دورهای تابلو و اصلاح بهموقع مشکلات: پیشگیری بهتر از درمان است.
برای اطلاعات بیشتر درباره اجزای ساختاری فرش و تابلوفرش، مقاله اجزای فرش چیست را نیز مطالعه کنید.
جمعبندی
بالازدگی تابلوفرش یکی از مشکلات رایج است که میتواند ناشی از کشش نامناسب چلهها، شرایط نگهداری، نصب نادرست و فرسودگی باشد. با شناخت علتها و استفاده از روشهای مناسب مانند کشش دستی، بخاردهی کنترلشده، استفاده از قاب استاندارد و مراجعه به متخصصان، میتوان این مشکل را بهخوبی رفع کرد و زیبایی تابلوفرش را حفظ نمود.
اگر به دنبال خرید تابلو فرش اصیل و دستباف هستید که با دقت و استانداردهای صحیح بافته شده، از فروشگاه گلهو دیدن کنید؛ محصولاتی که حاصل تلاش زنان سرپرست خانوار است و همراه با راهنمایی برای نگهداری صحیح ارائه میشود.